The Sporty Date-Base index
Text: Rob van Dijk (2010)
THE SPORTSTER: STILL more than 50 YEARS ON THE STREET
pictures:
De eerste Sportster werd in 1957 als opvolger van de KH 900 geïntroduceerd. Dat is een hele tijd geleden. Maar elk jaar zijn ze weer terug. Als je op een willekeurig Harley evenement of ride-out kijkt, lijken de Road Kings en Fat Boys het beeld te bepalen. Maar pas op, dat is alleen maar schijn. De Sportster modellen eisen de laatste jaren ruim 20% van de totale productie op. Dat waren in het jaar 2004 toch zo'n 70.000 motorfietsen.
De aanduiding in de beginjaren van de Sportster was net als nu ‘XL’. Een 883 cc luchtgekoelde 40 pk sterke V-twin met gietijzeren cilinders en cilinderkop en voorzien van een geïntegreerde vierversnellingsbak. Opvallend was in die tijd dat het schakel- en rempedaal andersom zaten. Dat kwam overigens bij meerdere merken voor. De XL was een complete motorfiets, die zo de straat op kon. Te koop voor US$ 1.110. Er werden er bijna 2000 van gemaakt.
 
Daarnaast ontstond vraag naar een uitgekleed model en zo kwam in 1958 de XLC en XLCH. Onder andere ontbrak de verlichting, de claxon en de accu. Een magneetontsteking zorgde ervoor dat het mengsel in de cilinders tot ontbranding gebracht kon worden. De ‘H’ in de aanduiding betekent dat de motor een hogere compressieverhouding had. Net als bij de eerste FL en FLH toermodellen. De ‘C’ staat voor competition en is in feite een ‘off road’ versie van de XL. Hiermee werd veelvuldig deelgenomen aan diverse wedstrijden. Om gewicht te besparen hadden deze modellen tevens een kleinere tank.
In 1959 zijn er de XL, de XLH en XLCH. Allen zijn nu ‘street legal’, hetgeen betekent dat ze gewoon op straat mogen rijden en niet voorbehouden zijn tot alleen maar wedstrijden of illegaal weggebruik. Zo zijn de ontbrekende componenten van het modeljaar hiervoor nu standaard aanwezig.
 
Vanaf 1960 komt de XL te vervallen. En gedurende de zestiger jaren krijgen de Sportsters diverse meer of minder opvallende wijzigingen. Zo komt vanaf 1965 onder andere het 12 Volt systeem met uiteraard een nieuwe dynamo. In het daaropvolgende jaar krijgen de motoren nieuwe nokkenassen (P grind) en een Tillotson carburateur. Dit moet zorgen voor een vermogenstoename tot maar liefst zo’n 55 pk.
 
In 1968 kwam nog een ‘revolutionaire’ wijziging. De XLH kreeg een heuse elektrische startmotor. Hiervoor moest het carter drastisch worden aangepast. De XLCH had het gelijke carter, maar nog niet de startmotor zelf.
In 1970 kwam bij de XLCH ook de magneetontsteking te vervallen en conform de XLH (vanaf 1965) namen contactpunten en een bobine deze taak over.
 
 In 1971 verhuisd het hele ontstekingsgebeuren naar een plaatsje achter het rechter zijdeksel en wordt de natte platenkoppeling bij de Sportsters ingevoerd. De cilinderinhoud bleef gelijk tot aan modeljaar 1972. Vanaf die periode hebben de Sportsters zelfs 1000 cc tot hun beschikking. Het jaar daarna werd de trommelrem aan de voorzijde vervangen door een moderne enkelvoudige schijfrem.
 
In 1974 wordt de gasbediening uitgevoerd met een terugtrekveer. Bye bye goedkope ‘cruisecontrol’. Dan komt de periode waarin wettelijk wordt vastgelegd dat de bediening van de versnellingsbak en achterrem uitgevoerd wordt in de opstelling waarop we die nu nog steeds hebben. De modellen uit 1975 en 1976 hebben een nogal omslachtige constructie om die wijziging mogelijk te maken, totdat in 1977 eindelijk het carter en schakel/rembediening wordt aangepast.

Het is inmiddels 1977 en dat is reden om twee nieuwe modellen te introduceren. De XLH wordt omgevormd in een toermodel met grotere tank en koffers: de XLT en in een racy-model: de XLCR. In tegenstelling tot de XLCR is de XLT eigenlijk nooit zo bekend geworden. Dat kan eigenlijk ook niet, want in 1978 werden beide modellen weer uit het programma gehaald. Het extreme uiterlijk van de geheel zwarte XLCR Café Racer zorgde er echter voor dat de huidige generatie Harley-liefhebbers dit model eigenlijk wel ergens in herinnering hebben. Het is een collectors item geworden en zo’n 3.200 CR’s zijn van de band gerold. In deze periode verschijnen ook de dubbele remschijven in het voorwiel en de schijf aan het achterwiel. Daarnaast vervallen de contactpunten en de motor krijgt, evenals de grotere broers, de elektronische V-Fire ontsteking.
 
Het is 1979. Drie modellen zijn er. De XLH/XLCH en XLS, nog steeds voorzien van het gietijzeren 1000 cc blok, 4 versnellingen, schijfremmen, 8,5 liter tank, siamese uitlaatbochten, highway steps en gietwielen, maar met een verbeterd achterframe. De XLS was een luxere variant van de XLH. Ander stuur, langere voorvork, buddyseat voorzien van sissy-bar en two-tone lak. De XLS kostte in die tijd
Fl. 12.700,-. Dat was 1.200 meer dan gevraagd werd voor de XLH. Ter vergelijking: de meest complete Harley van 1979 de FLH Electra Glide Classic stond te boek voor 17.200 gulden. Dat is zo’n 50% meer ten opzichte van de goedkoopste Sportster. Tijden veranderen want tegenwoordig kost de duurste Ultra ruim drie maal zoveel ten opzichte van de XLH 883.
In de brochure van 1980 is de XLCH niet meer terug te vinden. De twee resterende modellen blijven bestaan en krijgen uitbreiding in 1983. Dan wordt de XLX-61 geintroduceerd. Kennelijk een goede keuze , want in het eerste jaar worden er net zoveel (zelfs iets meer) van geproduceerd als de XLH en XLS samen, namelijk zo’n 4.900 stuks. De XLX is een back to basic Sportster. Plat stuur, solozadel en
in alle kleuren leverbaar als het maar zwart is. De XLS wordt vanaf dit bouwjaar ook wel de Roadster genoemd. Naast een geheel nieuw frame vanaf modeljaar 1982, geheel vervaardigd uit staal, krijgen de XLH en XLS in 1983 tijdelijk een grotere tank van 12,5 respectievelijk 14,4 liter. Dat is blijkbaar te veel van het goede want in het jaar daarna komt de 8,5 liter peanut-tank weer tevoorschijn. Echter vanaf de beginperiode van de XL modellen was steeds een andere tank, groter of kleiner, uit de accessoirelijst te koop.
 
In de tussenliggende jaren wijzigt de onsteking via V-Fire II naar V-Fire III, wordt de compressieverhouding in verband met de dan verkrijgbare brandstoffen (tijdelijk) verlaagd van 9:1 naar 8:1 en wordt het frame aangepast. Tevens krijgen de Sportsters een nieuwe dynamo met grotere opbrengst. Dit om alle elektriek van voldoende stroom te kunnen blijven voorzien. In het jaar van de XLX is schijnbaar de kwaliteit van de brandstof weer ok en kan de compressie weer naar 8,8:1. Deze maatregelen werden genomen vanwege de steeds strenger wordende uitlaatgasemissie eisen en het voorkomen van pingelen van de motor (ongecontroleerde verbranding die gepaard gaat met extreem hoge piekdrukken en kans op motorschade).
De jaren 1984 en 1985 kennen vier Sportsters. De bekende XLH, XLS en XLX, maar daarnaast de XR-1000. Dit model, waarvan er een kleine 800 zijn gemaakt, is afgeleid van de dirt-track racerij. In feite is het een aangepaste XLX. Hij is onder andere voorzien van twee aparte Dell’Orto carburateurs. Een motorfiets voor de liefhebber, want niet in elk land kon dit model zonder problemen worden aangeschaft. De geluidsproductie had nog duidelijke trekjes uit zijn raceverleden. Halverwege modeljaar 1984 kwamen nog enkele technische vernieuwingen. De koppeling werd voorzien van diafragmaveer en de gelijkstroomdynamo werd vervangen door de wisselstroomdynamo. De ‘old ironhead Sportster’ leefde tot en met modeljaar 1985.
 
Dan vindt twee jaar na de 1340cc modellen ook bij de Sportsters de ‘evolution’ plaats. De 1986 Sportsters zijn weer teruggebracht naar twee modellen. De XLH 883 en XLH 1100. Beide voorzien van een compleet nieuw motorblok. Cilinders en cilinderkoppen van lichtmetaal, natte platenkoppeling met diafragmaveer, 34mm Keihin carburateur en nog steeds 4 versnellingen. In 1987 verschijnt de XLH 883 Deluxe. In het 85e jaar van bestaan komt ook een jubileum uitvoering van de XLH 1100. Vanaf 1988 worden de cilinders gevuld door de grotere 40 mm constant vacuüm carburateur. Deze is ook op de big-twins terug te vinden vanaf 1990. Grootste wijziging is het opvolgen van de 1100 door
de XLH 1200 Sportster. Tevens wordt het programma uitgebreid met de XLH 883 Hugger. De Hugger moet zijn berijder, de naam zegt het al, omarmen met zijn hoge ‘buckhorn’ stuur. De veren zijn korter gemaakt, waardoor de zithoogte lager is dan die van de standaard Sportster. Dat komt rijders met een kleiner postuur goed van pas. Verder zijn de verschillen met de gewone 883 minimaal.
 
Zo verstrijkt de tijd en is het pas weer in 1991 tijd voor grote wijzigingen. Het lijkt op zich niet zoveel maar denk eraan dat de inwendige ingrepen drastisch zijn geweest: de Sportster krijgt een 5- versnellingsbak met de koppeling uit de big-twin modellen. In 1992 krijgen de twee duurste Sportsters (XLH Deluxe en 1200) iets wat in het daaropvolgende jaar elke Sportster heeft: riemaandrijving naar het achterwiel. Weer iets waarvan je denkt, is het dat nou? Ja dat is het, want bedenk dat een riem een stuk breder is dan een ketting en zie die dan maar eens ertussen te krijgen. Jawel, de hele achterbrug moet worden aangepast. Alle modellen blijven in het programma tot en met
1995 en met de 90e verjaardag van Harley-Davidson wordt ook weer de zwaarste Sportster in jubileum uitvoering aangeboden. In dit laatste jaar waarin deze modellen gebroederlijk in de brochure staan wordt nog de carburatie aangepast (10% hoger koppel), de snelheidsmeter wordt elektronisch en de brandstoftank van de 1200 wordt vergroot naar 12,3 liter. De overige modellen hebben blijkbaar voldoende actieradius met de bekende 8,5 liter aan boord.
De motorfietsen uit 1996 krijgen net als de zwaardere modellen de gewijzigde bedieningselementen aan het stuur, de nieuwe hoofdremcilinder, andere ‘high-contact’ tandwielen in de versnellingsbak waardoor deze minder afrolgeluiden produceert en een optisch verbeterde cilinders en cilinderkop met dikkere koelribben. Interessant is echter de introductie van twee nieuwe 1200 typen. De XL 1200Custom en de XL 1200 Sport. De naam verraad al waar de beide modellen op gebaseerd zijn. Uiteraard is de Custom rijkelijk voorzien van chroom en aanverwante stylingelementen. De Sport heeft natuurlijk sportieve aspiraties. Zo kenmerkt dit model het platte racy stuur, de veelvuldig instelbare vering en een passend dambord logo op de tank. Klein detail. De goedkoopste Sportster is in Amerika inmiddels 5x zo duur als de allereerste uit 1957. Time (and money) flies when you’re having fun.
 
De grotere 12,3 liter tank is goed bevallen en daarom krijgen alle XL 883 modellen deze ook in modeljaar 1997. Verder wordt de schokdemperkarakteristiek aangepast en vindt een accu van de modernste technologie en hogere capaciteit een plaatsje in het frame. Het jaar daarna wordt de oliepomp aangepast, waardoor de oliehuishouding optimaler kan geschieden. De zekeringenkast verhuisd naar de linker zijde en het ontstekingssysteem wordt voorzien van een nieuw geprogrammeerd stuurapparaat en sensor. De Sport wordt definitief Sport en wordt voorzien van kompleet nieuwe cilinderkoppen met dubbele bougies. De compressieverhouding stijgt naar 10:1. De
aangepaste nokkenassen en uitlaatsysteem, evenals de nieuwe single-fire ontsteking (bougies vonken alleen aan het eind van de compressieslag en hebben dus geen zogenaamde loze vonk) zorgen voor een vermogenstoename van 15%. Dit is dusdanig spannend dat de fabriek in de brochure onder de waarde voor het motorkoppel vermeld: ‘to be announced’. Alsof dat nog niet bekend was? De zilverkleurige poedercoating op de carterdeksels en zwarte afwerking van het stuur en de spiegels completeren het racy uiterlijk.
 
In de prijslijst Nederlandse prijslijst van 1999 komt de XLH 1200 niet meer voor. Uiteraard wel nog de XL 1200 C en S variant. De gewone 1200 blijft wel nog in productie, maar dan alleen nog voor de thuismarkt. Hiervoor in de plaats komt een speciaal voor de Europese markt bedacht model: de XL 53 C, ofwel de XL 883 Custom. Een strakke motorfiets met laag stuur, verchroomde snelheidsmeter en koplamp en voorzien van een volwaardig zadel. Verder verlengde voorvork met 21 inch wiel en een 16 inch dicht wiel aan de achterzijde.
Dan breekt het nieuwe millennium aan. Het is modeljaar 2000. De fabriek viert dat met talloze vernieuwingen bij in feite alle Harley modellen. Hou je vast: gemodificeerd carter en versnellingsbakbediening, vier-zuiger remklauwen met verbeterde remschijven, gesloten
onderhoudsvrije wiellagers, onderhoudsvrije gesloten accu, gemodificeerde krukas, verbeterde hydraulische klepstoters, gewijzigde overbrengingsverhouding voor de 2e versnelling. Voorts krijgt de 1200 C een grotere tank (16,6 liter) en verbeterd zadel. De 1200 S wordt voorzien van een zwart gecoat uitlaatsysteem. Omdat dat nog niet genoeg is volgen in het jaar 2001 nog ‘high-contact’ tandwielen aan de nokkenassen, een nogmaals verbeterde oliepomp, cilinderbussen met ‘spinylok afdichting’ op het carter en net als bij de hele reeks motorfietsen nieuwe Dunlop banden.
 
Dan het komende modeljaar 2002. Reeds beschreven in een andere artikel van deze uitgave. In het kort: ‘bullet style’ knipperlichten, makkelijke bedienbare brandstofkraan en verbeterde bevestiging van de uitlaatbocht aan de cilinderkop. Alle modellen zijn nog steeds vertegenwoordigd met uitbreiding van de nieuwe XL 883 R.
Het 100 jarig jubileumjaar brengt voor de Sportsters ook de moderne nieuwe spiegels en de prachtigste kleuren. Het grote nieuws is echter te verwachten in modeljaar 2004. De complete Sportster wordt zowat vernieuwd. Een opsomming. Vernieuwd motorblok dat opgehangen is in rubbers met onder meer: grotere koelribben voor de cilinder en cilinderkop en oliesproeiers onder de zuigers. Verder een veel stijver frame en nieuwe styling voor de brandstoftank en olietank. Er zijn 4 modellen: de XL 883 - XL 883 C - XL 1200 R en XL 1200 C. Deze compleet onder handen genomen Sportsters moeten nu wel een nog breder publiek aanspreken.
 
In het modeljaar 2005 wordt de stijfheid van het frame nog verder opgewaardeerd door een andere achterbrug, een dikkere achterwielas en een bijpassend nieuwe achtervelg. En ook bij de Sportster een koplamp met helder glas met in het midden het bekende bar and shield logo. De 883 R komt halverwege het modeljaar weer terug en neemt nog een broertje mee: de XL 883 Low.
 
Modeljaar 2006 laat ook weer een aantal leuke nieuwigheden zien: lichtere koppeling bediening, stillere versnellingbak door toepassing van schuine vertanding van de tandwielen, beter te bedienen zijstandaard en standaard alarmsysteem. De lage Sportster is een succes en dat zien we dan ook in het verschijnen van de 1200 Low. Een intro halverwege het modeljaar. Zo doet Harley dat dus.
 
Het modeljaar 2007 is het jubileumjaar voor de Sportsters. Destijds geïntroduceerd in 1957 bestaat het model inmiddels 50 jaar! Harley-Davidson kennende wordt daar een anniversary model aan geweid en dat inderdaad het geval. Om zeker te zijn dat je dat in de benaming al niet gaat missen, heet deze Sportster dan ook XL50. Hoe simpel kan het zijn. Een erg mooie motorfiets die voorzien is van het
1200 cc blok en een duidelijk logo op de overigens nieuwe tank.
 
De Sportster V-Twin wordt tevens onder handen genomen en krijgt diverse updates, waaronder een modern geheel elektronisch inspuitsysteem. Bye, bye carburateur en op naar de volledig digitale besturing. Het betreft het bij de bigtwins al bekende Delphi EFI systeem, dat erg goed werkt. Altijd de juiste hoeveelheid brandstof en correcte timing van de bougie vonk. Ook bij koude start direct “klaar
voor gebruik” en geen geklungel meer met de choke knop
Voorts diverse vernieuwingen in de elektriek wat betreft een sterkere dynamo, moderne waterdichte Molex stekkers, gewijzigde zekering box, duidelijker afleesbare LED controlelampjes en een verbeterd alarmsysteem, waarbij het aan of uitzetten geheel automatisch gaat. Makkelijk toch? Bij het rijwielgedeelte een nieuwe 1 inch brede aandrijfriem, die weliswaar minder breed is dan zijn voorganger, maar daarbij nog sterker is ook. Aan de voor -en achterzijde verbeterde remklauwen, remblokken en leidingwerk. Halverwege het modeljaar komen 2 nieuwe modellen. Allereerst de XL 1200 Low en eerst voor de USA thuismarkt, maar het jaar erna ook bij ons: de Dark Custom XL 1200 Nightster. Black is beautiful baby! Velgen, stuur en blok in donkere kleurstelling en verder leverbaar met de tank en spatborden in doorgaans 2-tone lak. Geheel in stijl met de uitstraling is de zwart of zwart/grijs uitvoering toch wel het meest aansprekend.
 
Het volgende modeljaar 2008 is een anniversary voor de gehele HD lijn. 105 Jaar American legend! Wat een prestatie. Bij de Sportsters komen de XL 1200 Custom en Low in aanmerking voor de “anniversary trim”. Hierbij wordt de motorfiets voorzien van een copper pearl / vivid black laksaus en bijpassend 3D herkenningsembleem op de tank. Heel apart. Als technische update krijgen alle Sportsters een jiffy interlock schakelaar en nieuwe wiellagers, die plaatsvinden op een dikkere as. Aangezien de export markt meer en meer van belang is krijgt de export als eerste binnen de HD clientèle de nieuwe zeer sportieve XR1200 te zien. Een motorfiets, die zijn basis heeft in de legendarische XR750 dirttrackers van begin jaren 70. De XL 883 R is vanaf dit modeljaar alleen nog in de export verkrijgbaar.
Voor het modeljaar 2009 enkele kleine wijzigingen in de vering van de Custom modellen en de 1200 Low. Verder een verbeterde voor spatbord styling en optimalere bevestigingssteun van de zijstandaard. De instap 883 komt in de USA te vervallen, evenals de 1200 R in alle markten en vervolgens ziet halverwege het modeljaar de IRON 883 het levenslicht. En dat terwijl het een Dark Custom styler is. Dan volgt iets later in het modeljaar 2010 de introductie van een wel heel apart Sportster model: de “48”. Een bijzonder gevormde XL 1200 X Sportster met de kenmerken van years ago. Laag stuur, solo seat en een vette voorband. Daarnaast hangen de spiegels onder het stuur. Het schijnt dat je daarin nog wat ziet ook!
 
Technische vernieuwingen op het elektronische vlak, zoals nieuwe accu, herplaatste zekeringenbox en motorstuurapparaat. Verder een vernieuwde motorolie tank. Het model 1200 Low blijft in de USA en de 883 Custom is alleen bij ons verkrijgbaar. De ultra sportieve XR 1200 krijgt een aanvulling in de vorm van de XR 1200 X, waarbij de zwart tinten ook hier de boventoon voeren. De interesse van dit model is ook in de USA gewekt en zal daar in de loop van modeljaar 2011 ingevoerd worden. De XR 1200 komt overigens te vervallen, evenals de Custom modellen in 883 en 1200 uitvoering. Een verschijnsel dat op basis van de actuele vraag in de diverse markten steeds weer
voorkomt. Hier en daar vervallen modellen en komen nieuwe ervoor in de plaats. Gewoon de modeljaar brochures erbij houden om te zien hoe dat exact zit.
Het nieuwste modeljaar 2011 heeft enkele kleinere technische aanpassingen, waaronder een aangepaste overbrengingsverhouding bij de 883 modellen. Verder wordt de koppelingskabel aangepast en krijgt de zijstandaard een lean angle approach. Nieuw is de intro van de zogenaamde 883 Super Low, die de Low op zal volgen. De benaming zegt het al: een nog lagere zithoogte. Daarnaast wordt met dit model de Dunlop monopoly doorbroken en krijgt deze motorfiets Michelin radial banden.
 
Het succes van de Sportster is een continuing story. En dat al meer dan 50 jaar. Vaak gezien als opstap model of motor voor vrouwen. Onzin. Deze motorfiets laat de berijder genieten van Harley rijden in de puurste vorm. De Sportster heeft een heel eigen publiek. Kijk dus nog maar eens rond tijdens een Harley treffen of ride-out. Je zien Sportsters rijders in alle categorieën en leeftijden. Of zoals een van
mijn eerste fabrieksbrochures zegt: The dream of every red blooded American. En dat sommigen daarvan gewoon in Nederland wonen, who cares? Door: Rob van Dijk (updated Dec. 2010)